Dietetyka

Dieta przy zaburzeniach gospodarki lipidowej

W pierwszej  kolejności należą się Wam wyjaśnienia kiedy w ogóle możemy mówić o zaburzeniach gospodarki lipidowej. Najtańszym i najprostszym badaniem ,które pomoże stwierdzić czy stężenia poszczególnych frakcji lipidów są w normie jest lipidogram. Na wydruku z laboratorium otrzymamy informację o stężeniu cholesterolu całkowitego, LDL- cholesterolu, HDL- cholesterolu oraz trójglicerydów. O zaburzeniach gospodarki lipidowej możemy mówić kiedy pojawi/pojawią się:

blaszka miażdżycowa

  • Podwyższone stężenie cholesterolu całkowitego
  • Podwyższone stężenie cholesterolu LDL
  • Obniżone stężenie cholesterolu HDL
  • Podwyższone stężenie trójglicerydów

Sam cholesterol, a właściwie podniesiony jego poziom jest kwestią nieco dyskusyjną- problematyczną rzeczą jest przede wszystkim jedna norma dla wszystkich grup wiekowych, tymczasem im jesteśmy starsi tym poziom cholesterolu we krwi fizjologicznie może być wyższy w porównaniu do  20- latka, w związku z tym dobrze byłoby przy ustalaniu norm wziąć pod uwagę ten aspekt. Co ciekawe u osób po 65 rż obserwuje się słabszy związek pomiędzy stężeniem cholesterolu całkowitego a ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych w stosunku do osób z młodszych grup wiekowych (?). Druga sprawa- rozpatrywanie wysokiego poziomu cholesterolu jako głównego winowajcy chorób sercowo-naczyniowych także jest zbyt dużym uproszczeniem, gdyż pod uwagę należy wziąć takie aspekty jak:

  • wiek
  • stężenie poziomu cholesterolu HDL („dobrego”)
  • palenie papierosów
  • cukrzyca
  • nadciśnienie tętnicze
  • dodatni wywiad rodzinny w kierunku choroby niedokrwiennej serce
  • podniesione dodatkowe parametry takie jak homocysteina, hsCRP, fibrynogen, kwas moczowy

Jeszcze jedna dygresja. W obiegowej opinii, osoba borykająca się z zaburzeniami gospodarki lipidowej jest osobą otyłą lub z nadwagą i najczęściej to zła dieta oraz brak aktywności fizycznej przychodzi na myśl jako przyczyna zaburzeń. Tymczasem w codziennej praktyce często spotykam się z osobami szczupłymi i aktywnymi fizycznie, u których poziom cholesterolu i tak jest wyższy niż rekomendowany. Miałam nawet przypadek dziewczyny na diecie wegetariańskiej, szczupłej, aktywnej fizycznie i dbającej o to co znajduje się na jej talerzu, u której pojawił się problem zaburzonej gospodarki lipidowej (prawdopodobnie rodzinna predyspozycja do wysokiego poziomu cholesterolu).

Ostatnia istotna kwestia- zaburzenia gospodarki lipidowej mogą być wtórnym zjawiskiem do toczącego się w organizmie procesu chorobowego w takich schorzeniach jak:

A. Zaburzenia endokrynologiczne i metaboliczne: cukrzyca, otyłość, niedoczynność tarczycy, zespół Cushinga, akromegalia

B. Choroby nerek: niewydolność nerek, zespół nerczycowy

C. Choroby wątroby: marskość wątroby, zapalenie wątroby, zastój żółci

D. Toczeń rumieniowaty

oraz przy stosowaniu niektórych leków: estrogenów, glikokortykoidów, tiazydów, gestagenów

Ogólne zasady diety przy zaburzeniach lipidowych:

  • Regularność posiłków- spożywanie 4-5 posiłków na dobę
  • Utrzymanie prawidłowej masy ciała
  • 4-5 porcji owoców i warzyw w diecie
  • Odpowiednią podaż nienasyconych kwasów tłuszczowych w diecie, szczególnie z grupy kwasów omega-3. Istotny jest także stosunek kwasów omega-6:omega 3, który powinien wynosić mniej niż 4:1. Warto tym samym wzbogacić swój jadłospis o siemię lniane, olej lniany, nasiona chia czy tłuste ryby morskie, które są źródłem kwasów mega-3
  • Ograniczenie cukrów rafinowanych w diecie, nasyconych kwasów tłuszczowych oraz kwasów tłuszczowych trans
  • Dieta powinna być bogata w witaminy o działaniu antyoksydacyjnym- E, C oraz β-karoten, które chronią nienasycone kwasy tłuszczowe przed utlenianiem
  • Ograniczenie soli w diecie
  • Ograniczenie spożywania alkoholu
  • Wdrożenie aktywności fizycznej adekwatnej do możliwości
  • Dieta oparta na zasadach diety śródziemnomorskiej może mieć zastosowanie w prewencji chorób sercowo-naczyniowych

Składniki o kluczowym znaczeniu:

Tłuszcze trans- najwięcej ich znajduje się w żywności, która jest mocno przetworzona w procesach technologicznych. Przykładem są utwardzone margaryny i produkty cukierniczne powstałe na ich bazie, także pieczywo, frytki, zupy i sosy instant, produkty fast-food.

Węglowodany rafinowane- cukier i wszelkie wyroby na jego bazie mogą wywierać szereg negatywnych konsekwencji jeśli chodzi o wpływ na organizm. Węglowodany proste przyczyniają się do obniżenia wrażliwości tkanek na insulinę, sprzyjają otyłości brzusznej, obniżają stężenie cholesterolu HDL. Uwaga również na wszech obecny syrop glukozowo-fruktozowy.

Błonnik pokarmowy- właściwa ilość błonnika w diecie (30-40 g/dobę) obniża absorpcję cholesterolu i kwasów tłuszczowych, jednocześnie zwiększając wydalanie kwasów żółciowych z kałem. Błonnik pokarmowy wpływa na zmniejszenie poziomu cholesterolu całkowitego jak i jego frakcji LDL. Znajdziemy go w produktach zbożowych, warzywach, owocach czy suchych nasionach roślin strączkowych.

Fitosterole i fitostanole roślinne- mają działanie hipolipemizujące, ograniczając wchłanianie cholesterolu egzogennego, czego ostatecznym efektem jest obniżenie cholesterolu całkowitego oraz frakcji LDL. Związki te występują naturalnie w produktach spożywczych takich jak oleje roślinne (olej sezamowy, kukurydziany, oliwa z oliwek, olej rzepakowy), orzechy, nasiona, suche nasiona roślin strączkowych oraz produkty zbożowe. Niestety spożywanie wyżej wymienionych produktów nie jest w stanie dostarczyć wystarczających dobowych ilości fitosteroli i fitostanoli, stąd znaczenie może mieć żywność funkcjonalna wzbogacona o te związki.

Redukcja masy ciała- nadwaga i otyłość (szczególnie brzuszna) mogą przyczyniać się do zaburzeń lipidowych. Ocenia się że redukcja masy ciała o 5-10% prowadzi do obniżenia stężenia cholesterolu LDL o 15%.

Źródła:

  1. B. Cybulska i L. Kłosiewicz-Latoszek- „Czy trzeba zmniejszać stężenie cholesterolu o osób starszych?”
  2. B. Neumeister i  wsp. ” Diagnostyka laboratoryjna- poradnik kliniczny”

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s